فناوری بلاک‌چین در حفظ مالکیت فکری و ثبت تغییرات داده‌های علمی در کتابخانه‌های دیجیتال

داورزنی, زهره; دباغی, فهیمه

doi:10.22092/jaist.2026.372156.1158

فناوری بلاک‌چین در حفظ مالکیت فکری و ثبت تغییرات داده‌های علمی در کتابخانه‌های دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار گروه مهندسی کامپیوتر، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² فهمیه دباغی زرندی، استادیار گروه مهندسی کامپیوتر، دانشگاه ولی عصر رفسنجان

10.22092/jaist.2026.372156.1158

چکیده

با افزایش داده‌های علمی در محیط‌های دیجیتال، حفظ مالکیت فکری و اطمینان از صحت داده‌ها به یکی از چالش‌های اصلی نظام‌های اطلاعاتی تبدیل شده است. کتابخانه‌های دیجیتال برای جلوگیری از تغییرات غیرمجاز، جعل هویت و از دست رفتن قابلیت ردیابی نسخه‌ها به راهکارهای مؤثرتری نیاز دارند. هدف این پژوهش ارائه یک مدل مفهومی مبتنی بر بلاک‌چین یا زنجیره‌ی بلوکی جهت ثبت، رهگیری و اثبات مالکیت داده‌های علمی در کتابخانه‌های دیجیتال است. در این مدل، داده‌ها و فراداده‌ها با استفاده از الگوریتم‌های هش رمزنگاری شده و تمامی تراکنش‌های ثبت، ویرایش یا حذف در یک زنجیره بلوکی امن و غیرمتمرکز ذخیره می‌شوند. قراردادهای هوشمند نیز به طور خودکار حقوق مالکیت فکری و سیاست‌های دسترسی را کنترل می‌کنند. نتایج نشان می‌دهد که این مدل می‌تواند شفافیت، امنیت و اعتماد را در مدیریت داده‌های علمی افزایش دهد. این پژوهش زمینه توسعه سامانه‌های کتابخانه دیجیتال مبتنی بر بلاک‌چین را فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فناوری اطلاعات کشاورزی

عنوان مقاله [English]

blockchain in digital library

نویسندگان [English]

زهره داورزنی ¹
Fahimeh Dabaghi ²

¹ payame noor university

² Assistant Professor of Software Engineering, Vali-e-Asr University, Rafsanjan, Iran

چکیده [English]

با افزایش داده‌های علمی در محیط‌های دیجیتال، حفظ مالکیت فکری و اطمینان از صحت داده‌ها به یکی از چالش‌های اصلی نظام‌های اطلاعاتی تبدیل شده است. کتابخانه‌های دیجیتال برای جلوگیری از تغییرات غیرمجاز، جعل هویت و از دست رفتن قابلیت ردیابی نسخه‌ها به راهکارهای مؤثرتری نیاز دارند. هدف این پژوهش ارائه یک مدل مفهومی مبتنی بر بلاک‌چین یا زنجیره‌ی بلوکی جهت ثبت، رهگیری و اثبات مالکیت داده‌های علمی در کتابخانه‌های دیجیتال است. در این مدل، داده‌ها و فراداده‌ها با استفاده از الگوریتم‌های هش رمزنگاری شده و تمامی تراکنش‌های ثبت، ویرایش یا حذف در یک زنجیره بلوکی امن و غیرمتمرکز ذخیره می‌شوند. قراردادهای هوشمند، برنامه‌های اجراشونده روی بلاک‌چین‌اند که قواعد مالکیت و سیاست‌های دسترسی را به‌صورت خودکار اعمال می‌کنند. این پژوهش با ارائه‌ی چارچوبی مفهومی، زمینه حفظ مالکیت فکری، ثبت پایدار تغییرات نسخه‌ها و راستی‌آزمایی اصالت داده‌ها و فراداده‌های علمی را در کتابخانه‌های دیجیتال فراهم نموده و می‌تواند مبنایی جهت طراحی و توسعه سامانه‌های مبتنی بر بلاک‌چین در این حوزه باشد.

کلیدواژه‌ها [English]